David ‘caught in the act’ David vertrekt (6)


Voor de spiegel staan met je ogen dicht. Dan. Razendsnel. Je ogen open. Je ogen dicht. En hopen dat je kunt zien hoe je er met dichte ogen uitziet. Toen de selfie nog niet bestond was dat een spannend avontuur. Matisse’s man die voor de spiegel staat en niet zijn gezicht en voorkant ontmoet maar zijn achterhoofd en rug. Intrigerend beeld.

In navolging van Picasso – die voor de Paris Match een reportage had gemaakt, waarin hij schilderde met licht – maakte CoBrA-kunstenaar Eugène Brands in de na-oorlogse jaren een serie foto’s die berustten op hetzelfde principe: je neemt een simpele zaklantaarn, een verduisterde kamer, een flitslamp en uiteraard een fotocamera.

Samen met de Amsterdamse fotograaf Lemaire (zoon van de galeriehouder in etnografica met wie Brands ook nauw samenwerkte) maakte hij zich de techniek van Picasso eigen. Hij ontdekte dat een van de belangrijkste onderdelen was, het op het allerlaatste moment inflitsen van het beeld.
Brands was onder meer een begenadigd tekenaar. Dat zie je goed op zijn lichtschilderijen. Hij kon ‘op de tast’ de mooiste (vis)vormen tekenen met licht. Bij het lichtschilderen moet je de sluiter van je camera voor langere tijd openzetten.
Maar er komt nog een ander bijzonder gegeven bij. Stel dat je bij daglicht een straat fotografeert met een lange sluitertijd, dan zorgt die ervoor dat alles dat bewegend langs de camera komt, niet wordt vastgelegd. Dat effect zie je ook bij de lichtschilderijen. En dat maakt ze ongelooflijk boeiend. Op elk schilderij zie je namelijk Brands – precies aan het eind van het hele proces van het lichtschilderen. Al zijn voorafgaande bewegingen zijn opgeslokt in de (sluiter)tijd. Op dat laatste moment wordt hij als het ware bevroren, zodra hij kort wordt belicht door de flitser. Als kijker ben je zo, meer dan bij welk ander schilderproces, getuige van het allerlaatste moment van de schepping door de kunstenaar.

Dichterbij kun je niet komen. Dat geeft de lichtschilderijen een bijzondere intimiteit. En het biedt de kijker telkens opnieuw de gelegenheid om zich af te vragen waar de tekeningen eigenlijk zijn begonnen en hoe de volgorde van het raadselachtige proces is geweest. Je blijft kijken en je blijft proberen te begrijpen. Het is als het leven zelf.

Eugene Brands gevangen aan het eind van het schilderproces

Eugene Brands gevangen aan het eind van het schilderproces

David werd zo’n 12 uur na zijn overlijden gevonden, liggend op zijn buik – zijn neus diep gedrukt in zijn hoofdkussen, zijn armen gespreid. Ik heb hem helaas zo niet mogen zien. Vanwege de autopsie en ambtelijke regels zagen wij hem pas zes dagen na zijn overlijden. (Dat zit ons verschrikkelijk dwars. Maar daarover gaat deze tekst niet. Dat komt nog wel.) We moeten het dus hebben van de verhalen van zijn huisgenoot en de vrienden die hem hebben gevonden. En van een andere, stille getuige.

Het kussen waarop David heeft gelegen, draagt als een lijkwade de sporen en zelfs heel herkenbaar de neusafdruk van David. Eerst hield ik het weggestopt in een anonieme grijze vuilniszak. Te confronterend. Ik had er geen moment goed naar gekeken, maar wist dat ik het in elk geval nooit weg zou gooien. Een paar dagen geleden nam ik het kussen toch in mijn handen, hield mijn hoofd er tegenaan, probeerde hem te ruiken. Even zo dicht mogelijk bij hem zijn.
Naarmate ik langer keek, en vertrouwd raakte met Davids sporen op het kussen, besefte ik dat ik hier de David uit de laatste seconden van zijn leven in mijn handen had. Misschien zelfs de eerste momenten van zijn niet-leven. Daardoor is dat kussen de kostbaarste en dierbaarste herinnering aan een leven dat met licht geschilderd was.

David had het leven in lichtende lijnen getekend, zoals maar weinigen kunnen. Voor ons, voor zijn vrienden en Philip zijn huisgenoot (“ik mis je gemopper in de keuken…”), voor zijn Borgia en voor zijn collega’s. Toen de laatste lijn getrokken was, flitste het levenslicht nog een keer bij. En zoals Brands op zijn lichtschilderijen is gevangen exact aan het eind van het scheppingsproces, het meest intieme moment, zo is David op zijn kussen ‘caught in the act of life’. Of wellicht beter ‘caught in the exit of life’. Intiemer bestaat niet. Dramatischer evenmin.

Op zijn eigen, onnavolgbare manier had David van zijn leven een uniek lichtschilderij gemaakt. En daarmee velen geraakt. Net als bij Brands blijft het intrigerend om de lijnen van dit leven te volgen en het ondraaglijke moment van intimiteit te ervaren, of wellicht zelfs te vieren, van het eind van deze schepping. We blijven kijken en we blijven proberen te begrijpen. Ook na zijn Hemelvaart.

Advertenties

Over hanvanwel
Alles voor de kunst. De kunst van het kijken, schilderen, schrijven, creëren, genieten, bedenken en maken. De kunst van het je eeuwig verbazen. Maar ook de kunst van het rouwen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: