David en de rouw – David vertrekt (7)


Het verwerken van rouw is vooral hard werken. En toegeven: aan je verdriet, aan je tranen, aan je angst, aan het gevoel van leegheid in en om je heen, aan je eenzaamheid, je wanhoop. Rouw-deskundige Manu Keirse spreekt in dat verband van ‘rouwarbeid’. Ik tegenwoordig ook. Rouwen doe je vooral in jezelf, en vaak verlang je ook naar eenzaamheid. Tegelijk is het goed om mensen om je heen te hebben die zomaar op bezoek komen of bellen. Hoe meer, hoe liever. Maar hoe dan ook: het blijft gewoon keihard werken.

En hoe jammer het is dat er geen traditie meer bestaat in kledinggebruik tijdens de rouw? Niet zo heel lang geleden kleedde je je in het zwart. Er bestonden allerlei kledingcodes voor de mate van zwartheid en de duur van de rouw. Het dragen van een zwarte band is uit die code overgebleven – een traditie die nu nog voornamelijk bestaat bij sportclubs: voor een overleden clubgenoot draagt zijn of haar team bij de eerste wedstrijd een rouwband. Davids hockeyclub deed dat: zijn huidige maar ook zijn oude club in Naarden. Dat was mooi en aangrijpend. ‘Door rouw te visualiseren, schep je voorwaarden voor troost.’ lees ik in een krantenartikel.

Maar er zijn geen kledingvoorschriften meer, zodat je jezelf kunt terugvinden bij de kassa van de supermarkt en je volkomen vervreemd voelen van alles en iedereen ‘die-maar-doorleeft’ terwijl jij op zo’n moment vooral herkend wilt worden als rouwende. Daniëlle, Davids stiefmoeder, had die ervaring toen ze met drie kratjes bier bij de kassa stond voor alle vrienden van David die na zijnIMG_1651overlijden onze tuin bevolkten in een prachtig rouwend samenzijn – soms ruim 60 man. Ze had het gevoel dat andere mensen bij de kassa ongetwijfeld dachten dat ze een feestje gaf die avond… Had ze rouwkleding gedragen, dan was er hopelijk anders over gedacht. Bij gebrek aan zo’n traditie, aan ‘voorwaarden voor troost’, word je als rouwende nog veel meer op jezelf teruggeworpen.
Hoe raar het ook klinkt, vooral in gezelschap. Want daar ben je als rouwarbeider je juist het meest bewust van de leegte: een vorm van gemis waardoor je je ‘anders’ voelt: wel aanwezig, niet compleet.

Steun van buiten is belangrijk. Maar niet altijd even makkelijk. Een vraag als “En, hoe gaat het nu?” wordt in alle oprechtheid gesteld. Maar wat moet je ermee? Meestal zeg ik dan naar waarheid: “Kut. Maar verder oké.”
“Ja, dat begrijp ik,” luidt het ongemakkelijke antwoord.
Maar valt het te begrijpen? Ik begrijp het zelf nauwelijks. Post blijft ongeopend. Al meer dan een maand heb ik geen televisie meer gekeken, op twee voetbalwedstrijden na. Ik moet er ook niet aan denken: de opgefoktheid van DWDD, de oppervlakkigheid van de meeste andere programma’s – het zal wel, ik ben het voor dit moment zat. Kranten: niet interessant. Ik slaap matig. Wandel te vaak met tegenzin met Bob, de liefste hond van de wereld. Rook teveel. Kan hele dagen op de automatische piloot leven. Ben het liefste thuis en ook weer niet. Loop dagenlang met het laatste beeld wat ik van David heb op mijn netvlies: zielloos in zijn kist in het uitvaartcentrum. Het is hem niet, het is hem wel. Het is wat ik niet wil zien, niet wil herinneren – maar juist die herinnering laat zich niet wegstoppen. Precies waarvoor ik bang was.
De wereld verkleinen – het schijnt een fase te zijn in de rouwarbeid. Dat is de ‘kutkant’ die telkens weer nieuwe facetten blijkt te hebben. Dit zijn geen ‘voorwaarden voor troost’. Evenmin een (goedbedoelde) opmerking als: “Ik zal maar niet vragen hoe het met je gaat.” Dat is het lastige van rouwen: je weet niet wat je wilt. Je bewoont de leegte die je van binnen voelt en tast om je heen. Naar wat is geweest. Naar steun en troost. Terwijl je weet dat je er vooral alleen doorheen moet.

Het ‘oké-zijn’ ontstaat in dit proces door mezelf afleiding toe te staan. Bijvoorbeeld door het schrijven van deze blogs. Door mee te denken over communicatie met mensen die met hart & ziel aan hun eigen bedrijf werken. Door te zorgen dat Daniël, Davids broertje, zijn zorgen vergeet. En door samen te praten. En te ontdekken dat wij veel overeenkomstige ervaringen en emoties delen, ondanks dat we elk ons eigen soortelijk gewicht hebben in dit proces.
Zullen de dingen slijten? Het mag van mij, als het maar niet de herinneringen aan David zijn. Want het zullen er nooit meer worden.

Wat maar niet over lijkt te gaan, is de moeheid. Eerst dachten we het te kunnen verklaren door te zeggen dat we moe waren door de eerste, tot de rand gevulde, adrenalineweek sinds Davids dood. Nu ben ik daar niet meer zo zeker van. Die moeheid was fysiek. De moeheid die ons nu in zijn greep houdt, gaat oneindig veel dieper. Die kruipt achter mijn ogen, maakt mijn blik letterlijk zwaar, vertroebelt mijn hersens zodat ik gesprekken vaak uit mijn tenen moet trekken. Die moeheid sluipt door mijn hele systeem, mat het af door herinneringen aan David te projecteren met de pijnlijke boodschap: dit wordt nooit meer méér.

Er zullen geen weekends meer zijn waarin David eindeloos potjes Fifa speelt met Daniël en vervolgens gaat bijslapen op de bank in de woonkamer. Maar we zien ze levendig voor ons. Er zullen geen vrolijke apps meer komen waarin hij trots laat zien hoe hij werd geëvalueerd op zijn werk, waarin hij Daniëlle weer eens vraagt om een kortlopende financiële bijdrage, waarin hij mij vraagt hoe het met mij gaat… Maar we zien ze levendig voor ons. Het is fantoompijn. Te tastbaar. En zo slopend.

Rouwen is leren accepteren, lees ik vaak. Ik zoek de kaders van dat accepteren: de rationele kan ik moeiteloos bedenken vanuit mijn ‘ego’ en zelfs toepassen als het moet, maar de weg naar de onderliggende laag – die pas echt gaat over accepteren op zielsniveau, daar heb ik nog geen oplossing voor gevonden. Zolang ik daar nog niet ben, blijft het missen van mijn kind pijnlijk snijden als weerhaken in mijn vlees. En beleef ik overal waar ik kom de pijnlijke afwezigheid van mijn kind, waar vroeger de aanwezigheid zo zorgeloos vanzelfsprekend was. De innerlijke aanwezigheid.
Erik van Zuydam schrijft vanuit boeddhistisch perspectief over ‘accepteren’ mooie woorden: “Het ego/de ratio is niets meer dan de activiteit van wegduwen of verlangen. Het is nooit neutraal, het is altijd aan het duwen en trekken, het is nooit stil. Het is altijd bezig met iets, altijd plannetjes aan het beramen, altijd iets aan het bekokstoven, altijd bezig met een wordingsproces, (-). Alleen stilte is werkelijk in staat om de dingen er laten zijn. Alleen vanuit het perspectief van (innerlijk) bewustzijn kun je de dingen er volledig laten zijn. Bewustzijn kan niet anders dan alles er laten zijn, want bewustzijn kent geen verzet. Het is open, beschikbaar, transparant.(-) Acceptatie is geen vaardigheid die je kunt toepassen, het is de totale afwezigheid van iedere vorm van bemoeienis. Acceptatie is niets anders dan de afwezigheid van verzet. En de afwezigheid van bemoeienis en verzet staat gelijk aan de afwezigheid van ego. Bewustzijn zou je kunnen zien als een voortdurende toestand van verwelkomen, het geeft immers ruimte aan alles wat wil verschijnen. En bewustzijn is wat je bent. Dus wat je in essentie bent dat IS acceptatie, dat is de stille open ruimte waarin alle sensaties komen en gaan.”

Door meditatie is het mogelijk om de diepere lagen in jezelf te bereiken. Ver weg van het ego dat spelletjes met je speelt, dat voortdurend voorwaarden stelt en oproept, dat je afhoudt van het bereiken van je essentie. “Kom je wel dicht genoeg bij je emoties?” vraagt mijn psychiater terwijl hij mij ziet huilen. Zo’n vraag zou een boeddhist nooit stellen. Mediteren is de oplossing, zo voelt dat nu. Iemand missen zoals een ouder zijn gestorven kind, is uiteindelijk ook verzet. De zin hierboven: “Acceptatie is niets anders dan de afwezigheid van verzet,” is het mooiste antwoord op mijn vraag over accepteren op zielsniveau. Je moet maar durven.

Advertenties

Over hanvanwel
Alles voor de kunst. De kunst van het kijken, schilderen, schrijven, creëren, genieten, bedenken en maken. De kunst van het je eeuwig verbazen. Maar ook de kunst van het rouwen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: